ـ چشمه هاي شهرستان اروميه:

چشمه­هاي اين شهرستان در دره­هاي مناطق كوهستاني ظاهر گرديده­اند. كه مالكيت بعضي از آنها در كنار روستاها با افراد بوده و جهت مصارف كشاورزي و شرب مورد استفاده قرار ميگيرد. بعلاوه چشمه سارهاي كوچك و بزرگ از دامنه­هاي كوههاي مرزي ايران و تركيه و دره­ها سرچشمه گرفته و اين چشمه­سارها با تعداد فراوان خود رودخانه­هاي اين منطقه را تشكيل مي­دهند. از نمونه چشمه­سارهاي اين منطقه ميتوان : مسكين ، چر، قوشجي، نيژ، خان، دولاما، سلطان، هفت آباد، ريشكند، برده رش، موانا، ديزج را نام برد.

آب معدني زنبيل داغي

چشمة آب معدني هفت آباد

ـ چشمه هاي معدني شهرستان اروميه عبارتند از:

ـ چشمه آب معدني زنبيل در 31كيلومتري شمال شرقي اروميه

ـ چشمه آب معدني هفت آباد در روستاي هفت آباد و 50كيلومتري جنوب غربي اروميه

ـ چشمه آب معدني قي‌نجه در 27كيلومتري جاده اروميه ـ سلماس

چشمة دامدامه

ـ چاههاي شهرستان اروميه:

چاههاي شهرستان اروميه در سال 1379- 1378 به تعداد 933 حلقه چاه هاي عميق و تعداد 17032 حلقه چاه نيمه عميق كه به ترتيب با تخليه سالانه 797/274 ميليون مترمكعب و 218/270ميليون مترمكعب و با مجموع تخليه سالانه 015/545 ميليون متر مكعب مورد بهره­برداري قرار مي‌گيرد.

 ـ آبهاي راكد شهرستان اروميه:

آبهاي راكد در سه بخش سدها ، تالابها  و درياچه­ها مورد بررسي قرار ميگيرد.

 ـ سدهاي شهرستان اروميه:

تاكنون بر روي رودخانه­هاي شهرستان اروميه هيچ سدي احداث نگرديده است ولي اخيراً بر روي شهرچاي اروميه سدي در دست احداث بوده و به علت عدم اعتبار كافي از پيشرفت چندان مناسبي برخوردار نمي­باشد و نيمه تمام است.

 ـ تالابهاي شهرستان اروميه:

درياچه اروميه در كنوانسيون رامسر به عنوان تالاب بين‌المللي شناخته شده است كه شرح درياچه اروميه در بخش درياچه‌ها خواهد آمد.

 ـ درياچه هاي شهرستان اروميه :

 -درياچه اروميه:

درياچه اروميه بزرگترين آبگير دائمي آسياي غربي مي باشد كه در غرب فلات ايران و غرب شهرستان اروميه قرار گرفته و از شمال به جنوب كشيده شده و آذربايجان را به دو قسمت غربي و شرقي تقسيم كرده است. حوزه آبگير درياچه اروميه 35هزاركيلومتر مربع وسعت دارد كه حدود شمالي حوزه آن به حوزه ارس، شمال خاوري آن كوههاي سبلان و سهند و جنوب خاوري آن به حوزه قزل اوزن و جنوب آن به كوههاي كردستان و غرب آن به كوههاي مرزي محدود ميگردد. پست­ترين نقاط آن با 1300 متر ارتفاع و ارتفاع متوسط حوزه اين ناحيه 2000متر ميباشد. طول درياچه از شمال به جنوب 130كيلومتر و عرض آن بين 14 تا 50كيلومتر متغير ميباشد. گنجايش آن در حدود 12 ميليارد مترمكعب برآورد گرديده است. عمق متوسط درياچه 5 متر است و ژرفاي آن به سمت شمال 5 تا 6 متر و قسمتهاي جنوبي و جنوب غربي 14 متر و گاهاً15 تا 16 متر ميرسد (نزديك كاظم داشي) سطح آب درياچه در فصول مختلف سال نوسان داشته و در تابستان سطح آب آن پائين مي­آيد و از وسعت آن كاسته ميشود و تشكيل كرانه­هاي باتلاقي با شيب ملايمي را ميدهد و (به استثناي كرانه­هاي كوهستاني) بواسطه بارندگيهاي ساليانه سطح آن همواره متغير بوده بطوريكه در طول فصول سال به شكل معيني درمي آيد

درياچه اروميه از فراز جزيرة كبودان

درياچه مارميشو:

اين درياچه به وسعت تقريبي 5 هكتار در 45كيلومتري غرب اروميه واقع گرديده است. اين درياچه بر روي رودخانه نازلوچاي در دره­اي به همين نام بوجود آمده است.

درياچة مارميشو  از فراز تپه‌هاي اطراف

زمين‌شناسي شهرستان‌اروميه :

مطالعات زمين شناسي اين منطقه را ميتوان در دو بخش اصلي تقسيم و مطالعه نمود:

1ـ زمين شناسي تا دوره چهارم:

دراين‌منطقه تشكيلات ليتولژيكي وجود دارد چنانچه برآمدگيهاي شرق اروميه عموماً‌ از سنگهاي آذرين و بخصوص از آندزيت و بازالت قليائي مركب ميباشد، بيشتر فرورفتگيهاي شمال شرقي اروميه از سنگهاي گرانيت مخلوط با گنيس تشكيل يافته و نظر به اينكه اين سنگها از فلدساپت تشكيل شده­اند از لحاظ پتاسيم و طبيعتاً كشاورزي نيز اهميت دارند، نظيرماسه،‌ماسه ريز، رس و همچنين تركيبات «اولترابازيك» از قبيل شيست به مقدار متنابهي در شرق و شمال شرق اروميه يافت ميشود، بطور كلي مواد رسوبي و ته نشستي اطراف اروميه خواص مواد شيميايي تركيبات قليايي و نمكي تشكيلات قرمز و كوههاي نمك واقع در حوضه رودخانه­هاي مربوطه را منعكس مي­نمايد.

 2ـ زمين شناسي دوران چهارم:

از مشخصات اين دوره يا دوره هولوسن ايجاد تشكيلات آبرفتي يا تشكيلات رسوبي رودخانه است كه مواد سازنده آنها اكثراً از ذرات ريز خاك و در حدود اندازه ذرات رس بوده كه نتيجتاً خاكهاي رسي جلگه­هاي شرق منطقه اروميه را بوجود آورده­اند زمينهاي باتلاقي و شور اطراف درياچه اروميه و كليه اراضي رودخانه­اي منطقه­اي كه هم اكنون نيز بر وسعت اين تشكيلات افزوده ميشود جزء اين گروه ميباشد. بخشي از جلگة اروميه زماني زير آب درياچه بوده و حتي در اوايل پليوسن از دوران چهارم وسعت درياچه به دو برابر مساحت فعلي مي­رسيده و سطح آب آن تا حدود 30 متر مرتفع تر از ارتفاع فعلي بوده است. به علت تأثير آب شور دريا طي دوران كنوني زمين­شناسي بخش وسيعي از اراضي شور و باتلاقي اطراف درياچه بوجود آمده كه به تدريج از وسعت درياچه كم ميشود و به سطح زمينهاي مزبور اضافه ميگردد.

تشكيلات زمين­شناسي ناحيه از اواخر دوران اول شروع و تا عهد حاضر ادامه مي­يابد رسوبات دوران اول از تشكيلات پرمين با وجود سنگهاي دگرگوني و دولوميتها و ماسه سنگها مشخص ميشود دوران دوم از تشكيلات دوره­هاي ژوراسيك و كرتاسه كه شامل رسوبات كنگلومرا و شيست­هاي سياه رنگ و دولوميتهاي آهكي مي­باشد تشكيل يافته است، از نظر تغذيه دشت رسوبات دوره پرمين آبدار بوده و دشت را تغذيه مينمايد و كنگلومرا و شيست­هاي سياهرنگ ژوراسيك هيچ نقشي نداشته ليكن دولوميتهاي آهكي با شكاف و درز فراوان (تكتونيزه) در تغذيه آب زيرزميني و تغذيه دشت اروميه مؤثر مي­باشد. دوران سوم از رسوبات آهكي ائوسن كه گسترش زياد داشته و درز و شكاف فراوان دارند تشكيل يافته است. اين رسوبات دردره­هاي باراندوز و نازلو منبع تغذيه آبهاي زيرزميني ميباشند و تشكيلات اليگوميوسن متشكل از تناوب ماسه سنگ و كنگلومرا و مارن است و هيچ نقشي در تغذيه منابع آب زيرزميني ندارند.آهكهاي مارني ميوسن كه غيرقابل نفوذ بوده و گسترش وسيع دارند مربوط به اواخر دوره سوم ميباشند. رسوبات دوران چهارم شامل تراسها و تراورتنها ميباشند تراسهاي اين ناحيه بر دو نوع ميباشند تراسهاي درياچه­اي غيرقابل نفوذ بوده و در ارتفاع 100 متري بالاي سطح درياچه مشاهده مي­گردند، همچنين تراسهاي رودخانه با ضخامتهاي 40 متر سطوحي كه كم آب است، تراسهاي با ضخامت 60 متر كه نسبتاً آبدار بوده و تراسهاي بيشتر از 60 متر ضخامت كه خيلي آبدار ميباشد.

ـ لرزه خيزي :

شهرستان اروميه بر حسب تقسيم‌بندي استان بر حسب پيش بيني احتمالي وقوع زلزله (بر اساس آخرين نظريات علمي) در نواحي تخريبي كم و نواحي تخريبي متوسط قرار گرفته است. در سال 671 هجري قمري زلزله­اي در آذربايجان شرقي و غربي روي داد و نيز در سال 1300 هجري قمري وقوع زلزله در قسمت اعظم آذربايجان و در ارديبهشت ماه سال 1309 شمسي زلزله شهر اروميه را تكان داد.

 خاك شناسي شهرستان اروميه :

1ـ خاكهاي منطقه اروميه:

خلاصه نتايج مطالعات منطقه­اي كه منطبق با آخرين بررسيهاي زمين شناسي و حفاري بوده به شرح ذيل ميباشد.

1ـ مطالعات ژئوفيزيكي نشان دهنده آنست كه در تمام دشت اثري از لايه­هاي آهكي ائوسن و كرتاسه وجود ندارد و قاعدتاً اين تشكيلات بايستي در عمق نسبتاً‌زيادي قرار گرفته باشند.

(در چندين نقطه در دهانه دشت نازلوچاي اين تشكيلات در اعماقي در حدود 150 الي 200 متر تشخيص داده شده­اند).

2ـ سنگ كف دشت اروميه از لايه­هاي مارني غيرقابل نفوذ ميوسن تشكيل شده است.

در سمت شرقي دره بزرگ شمالي ـ جنوبي تشكيلات اليگوميوسن در زير دشت بصورت برآمدگي ظاهر گرديده است.

بطوريكه از شمال به جنوب شامل دره­هاي دشت شيطان آباد ـ دره نازلو چاي ناحيه ساريجالو ـ آتشفشاني
گلمانخانه ـ دره نهرچاي و دشت اسلاملو ميباشد.

3ـ وجود يك طبقه شني سطحي در اغلب دشت قوشچي مشاهده ميشود ضخامت آبرفتها قابل ملاحظه بوده و در حدود 100 تا 150 متر برآورد شده است. در ساير نقاط دشت قوشچي ضخامت آبرفتها كم و به علت پائين بودن سطح آب فقط ضخامت كمي از اين آبرفتها آبدار ميباشند.

4ـ دشت اروميه از آبرفتهاي رودخانه­هاي نازلوچاي, روضه چاي, باراندوز چاي و شهرچاي تشكيل يافته كه روي لايه­هاي مارني و ماسه سنگي اليگوميوسن قرار گرفته­اند.

در اين دشت وجود سفره هاي تحت فشار آرتزين مسلم ميباشد كه اين سفره آب مربوط به تشكيلات اليگوميوسن ميباشد.

دشت اروميه كه از شهر اروميه شروع شده و بدو قسمت شمالي و جنوبي تقسيم ميشود و در قسمت شمالي ضخامت آبرفتها 100 تا 150 متر و در قسمت جنوبي نيز ضخامت آبرفت در همان ميزان ميباشند.

از طرفي مخروط افكنه‌هاي قديمي رودخانه­هاي نازلوچاي، باراندوزچاي و نهرچاي پس از عبور از آخرين برآمدگي تشكيلات اليگوميوسن، محمولات خود را به صورت مخروط افكنه‌هاي متعددي رسوب داده­اند كه، مخروط افكنه­هاي انگنه رودخانه نازلوچاي وحوضه اروميه از آن جمله­اند. اراضي كشاورزي آذربايجان‌غربي بيشتر تحت تأثير عوامل خاكشناسي سنگ مادري، مواد اوليه، عوارض پستي و بلندي و آب و هوا توليد شده است، اين خاكها از نظر استعداد توليدات كشاورزي به 5 گروه تقسيم  شده­اند.

جدول آمار خاكهاي استان آذربايجان غربي بر حسب محدوديت و استعداد توليد محصولات كشاورزي

 اين اراضي از نظر استعداد و شايستگي جهت توليدات كشاورزي متفاوتند و تغييرات آنها نيز به علت عواملي بوده كه بر حسب شدت و ضعف آنها، ارزش زراعتي خاك مربوطه را معين ميكنند.

اراضي ناحيه اروميه داراي13سري خاك مشخص ميباشد كه از لحاظ قابليت آبياري 6درجه خاك تشخيص داده شده است.

1ـ خاكهاي درجه 1:  استعداد باروري محصولات زراعتي مختلف با عملكرد رضايت بخش ميباشد كه شيب آنها ملايم و يا مسطح است و انجام عمليات كشاورزي به سهولت امكان پذير ميباشد خطر فرسايش زيادي وجود ندارد و عمق خاك زياد و داراي املاح محلول زيان آور نميباشد.

2ـ خاكهاي درجه 2 : جهت آبياري مناسب بوده و از لحاظ قدرت توليد محصول و كشت نباتات زراعتي محدود و كمتر از اراضي درجه

1 ميباشد .  انجام عمليات آبياري به آساني انجام نگرفته و عوارض شوري و قليايي آنها كم است.